شارژ کپسول آتش‌نشانی یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که برای حفظ آمادگی این تجهیزات حیاتی باید به‌طور منظم انجام شود. تصور کنید آتش‌سوزی کوچکی در آشپزخانه رخ داده و با اطمینان سراغ کپسول آتش‌نشانی می‌روید، اما در لحظه‌ی حساس متوجه می‌شوید که کپسول خالی است یا درست کار نمی‌کند. این سناریو نشان می‌دهد که صرفاً داشتن کپسول کافی نیست و اگر شارژ مجدد کپسول در زمان مناسب انجام نشده باشد، ممکن است هنگام وقوع حادثه کارایی لازم را نداشته و خسارات جبران‌ناپذیری به بار آید. در این مقاله به زبان ساده و در عین حال تخصصی، به بررسی زمان‌بندی مناسب برای شارژ مجدد کپسول‌های آتش‌نشانی پودری و فومی و همچنین روش صحیح انجام این کار می‌پردازیم. با رعایت نکات ارائه‌شده، می‌توانید اطمینان حاصل کنید که کپسول‌های آتش‌نشانی شما همواره آماده به‌کار و مؤثر باقی می‌مانند.

اهمیت شارژ به‌موقع کپسول‌های آتش‌نشانی

کپسول‌های آتش‌نشانی خط اول دفاع در برابر آتش‌سوزی‌های ناگهانی هستند. اما این تجهیزات تنها زمانی عملکرد صد درصد دارند که به‌خوبی نگهداری شده و به موقع سرویس و شارژ شوند. حتی اگر از کپسول استفاده نشود، به مرور زمان ممکن است فشار داخلی آن کاهش یافته یا ماده خاموش‌کننده‌ی داخل آن کیفیت اولیه را از دست بدهد. عوامل محیطی مانند نوسانات دما، رطوبت یا تکان‌ها نیز می‌توانند در درازمدت اثر منفی بگذارند. در نتیجه، بازبینی دوره‌ای و شارژ منظم کپسول‌ها از الزامات ایمنی است تا در هنگام نیاز، ابزار مطمئنی در اختیار داشته باشید.

چرا باید کپسول را به طور دوره‌ای شارژ کنیم؟

• نشتی یا افت فشار طبیعی: کپسول‌های قابل شارژ دارای فشارسنج هستند. ممکن است با گذشت زمان بدون استفاده هم عقربه‌ی فشارسنج به‌آرامی به سمت ناحیه قرمز حرکت کند که نشان‌دهنده افت فشار است. کاهش تدریجی فشار می‌تواند به دلیل نشتی‌های جزئی یا تغییرات دما باشد. بنابراین حتی در صورت عدم استفاده، بررسی و شارژ دوره‌ای ضروری است.
• کاهش کیفیت ماده خاموش‌کننده: در کپسول‌های پودری، ممکن است پودر در اثر مرور زمان کلوخه شود یا خاصیت شیمیایی خود را از دست بدهد. در کپسول‌های فوم (آب و کف) نیز محلول فوم ممکن است به‌مرور تبخیر شده یا خاصیت کف‌کنندگی آن کاهش یابد. شارژ مجدد باعث جایگزینی ماده خاموش‌کننده با مواد تازه و موثر می‌شود.
• اطمینان از عملکرد در شرایط اضطراری: شما هرگز نمی‌دانید چه زمانی ممکن است به کپسول آتش‌نشانی نیاز پیدا کنید. شارژ به‌موقع تضمین می‌کند که کپسول در لحظه اضطراری کاملاً آماده و پُر باشد. همان‌طور که اشاره شد، اگر حتی یک بار از کپسول استفاده کنید و مقداری از محتویات آن تخلیه شود، باید آن را مجدداً شارژ کنید، چون افت فشار هرچند کم نیز بر کارایی آن تأثیر می‌گذارد.

چه زمانی باید کپسول آتش‌نشانی را شارژ کنیم؟

این پرسش رایجی است که «هر چند وقت یک‌بار باید کپسول را شارژ کنیم؟» پاسخ وابسته به نوع کپسول، شرایط نگهداری و میزان استفاده از آن است. در ادامه، مهم‌ترین زمان‌ها و شرایطی که نیاز به شارژ مجدد کپسول آتش‌نشانی دارند را بررسی می‌کنیم:

• پس از هر بار استفاده: پس از هر بار که از کپسول آتش‌نشانی (حتی برای چند ثانیه) استفاده شد، بلافاصله باید آن را شارژ کرد. حتی استفاده‌ی جزئی باعث کاهش فشار داخلی می‌شود و برای حفظ قدرت خاموش‌کنندگی، شارژ مجدد الزامی است. به بیان دیگر، کپسول نیمه‌خالی معادل کپسول خالی** است، چون در حالت استاندارد خود قرار ندارد.
• به صورت دوره‌ای (حتی بدون استفاده): بیشتر کارشناسان ایمنی توصیه می‌کنند کپسول‌های آتش‌نشانی حداقل سالانه یک‌بار سرویس و شارژ شوند. این یک قانون سرانگشتی برای اغلب انواع کپسول‌ها است. البته بسته به نوع کپسول این بازه ممکن است تغییر کند که در ادامه توضیح می‌دهیم. برخی منابع خارجی ممکن است دوره‌های طولانی‌تری مثل هر ۵ سال برای کپسول پودری یا ۱۰ سال برای CO2 در شرایط ایده‌آل ذکر کنند، اما در عمل به‌منظور حداکثر ایمنی معمولاً بازه‌های کوتاه‌تر (مثلاً ۶ ماه تا ۱ سال) پیشنهاد می‌شود. همچنین بازرسی‌های دوره‌ای بسیار مهم‌اند؛ به عنوان مثال یک بار بازرسی شش‌ماهه توسط متخصص می‌تواند نشان دهد آیا کپسول هنوز سالم و پرفشار است یا نیاز به شارژ دارد.
• زمانی که فشارسنج وضعیت غیرعادی را نشان می‌دهد: اغلب کپسول‌های قابل شارژ مجهز به درجه فشار (مانومتر) هستند. اگر عقربه فشارسنج روی محدوده قرمز یا زیر محدوده سبز قرار گرفته است، یعنی فشار داخلی افت کرده و کپسول نیاز به شارژ دارد. بنابراین، حتی اگر به ظاهر از کپسول استفاده نشده باشد ولی فشارسنج افت فشار را نشان دهد یا وزن کپسول به طور محسوسی کمتر از حالت پر باشد، باید برای شارژ اقدام کنید.
• پس از سپری شدن تاریخ انقضاء یا بازه توصیه‌شده: روی بسیاری از کپسول‌ها برچسب تاریخ آخرین شارژ و تاریخ انقضاء درج می‌شود. اگر مدت زمان درج‌شده سپری شده، زمان سرویس و شارژ مجدد فرا رسیده است. حتی اگر کپسول در این مدت استفاده نشده باشد، پس از انقضاء نمی‌توان به عملکرد آن اطمینان کامل داشت.
• در شرایط نگهداری نامناسب: محیط‌های بسیار گرم، بسیار سرد یا با رطوبت بالا می‌توانند باعث کاهش عمر مفید شارژ کپسول شوند. اگر کپسول در چنین شرایط سخت محیطی قرار دارد، بهتر است در فواصل کوتاه‌تری آن را شارژ یا حداقل بررسی کنید. برای مثال کپسول‌هایی که در خودرو (دمای بالا در تابستان) یا فضای باز مرطوب نگهداری می‌شوند، ممکن است نیاز باشد هر شش‌ماه بازبینی و زودتر از موعد عادی شارژ شوند.

در مجموع، بسته به نوع کپسول و میزان استفاده، معمولاً بازه بررسی و شارژ بین ۶ ماه تا ۱۲ ماه توصیه می‌شود. در ادامه، زمان‌بندی پیشنهادی برای کپسول‌های پودری و فومی را به طور مشخص‌تر بررسی می‌کنیم.

زمان‌بندی شارژ کپسول‌های پودری و فومی

نوع و ترکیب ماده خاموش‌کننده در زمان‌بندی شارژ کپسول تأثیرگذار است. در این بخش به طور جداگانه به کپسول‌های پودری (خشک) و فومی (آب و کف) می‌پردازیم و توصیه‌های رایج در مورد بازه‌های زمانی شارژ آن‌ها را مرور می‌کنیم. همچنین نگاهی گذرا به سایر انواع کپسول برای مقایسه خواهیم داشت.

کپسول آتش‌نشانی پودری (پودر و گاز)

کپسول‌های پودری از پودر شیمیایی خشک (معمولاً برای آتش‌های کلاس A, B, C) به همراه یک گاز فشاردهنده (مانند نیتروژن یا هوای خشک) استفاده می‌کنند. این کپسول‌ها بسیار متداول بوده و در منزل، خودرو و محیط‌های کاری به‌وفور یافت می‌شوند. زمان‌بندی شارژ کپسول پودری به طور کلی به شرح زیر است:

• بازرسی ماهانه: ماهی یک‌بار عقربه فشارسنج را چک کنید که در محدوده سبز باشد و بدنه، شیلنگ، پلمب و سایر اجزا سالم باشند. اگر نشانه‌ای از آسیب یا افت فشار دیدید، باید سریع‌تر به فکر سرویس باشید.
• بازرسی شش‌ماهه: معمولاً هر ۶ ماه یک‌بار توصیه می‌شود وزن کپسول پودری را کنترل کنید (اگر کپسول فاقد فشارسنج است) یا توسط کارشناس ایمنی بررسی گردد. در کپسول‌های بزرگ‌تر صنعتی یا کپسول‌هایی که در شرایط سخت نگهداری می‌شوند، این بازه می‌تواند کوتاه‌تر (سه‌ماهه یا شش‌ماهه) باشد تا از سلامت شیر، محفظه پودر و فشار مخزن اطمینان حاصل شود.
• شارژ سالیانه (روتین): توصیه عمومی این است که کپسول‌های پودری حداقل سالی یک‌بار شارژ شوند، حتی اگر استفاده نشده باشند. این کار شامل تخلیه پودر قدیمی (در صورت لزوم) و جایگزینی آن با پودر تازه به همراه شارژ مجدد گاز است. شارژ سالیانه باعث می‌شود هرگونه افت فشار یا کاهش کیفیت پودر جبران شود و کپسول همواره آماده به کار باقی بماند. بسیاری از مراکز ایمنی نیز شارژ سالانه را شرط ایمنی محیط‌های کاری می‌دانند.
• شارژ اساسی دوره‌ای: علاوه بر شارژهای سالیانه، معمولاً هر ۳ تا ۵ سال یک‌بار یک سرویس اساسی‌تر انجام می‌شود که شامل تست هیدرواستاتیک مخزن نیز هست. در این فرآیند، بدنه کپسول از نظر استحکام تحت فشار بالا آزمایش می‌شود تا از عدم وجود نشتی یا ترک اطمینان حاصل گردد. برخی استانداردها توصیه می‌کنند تست هیدرواستاتیک برای کپسول‌های پودری با بدنه فولادی هر ۱۲ سال یک‌بار انجام شود. اگر در این آزمون مشکلی مشاهده شود (مثلاً ترک در بدنه)، کپسول باید از رده خارج گردد.
• پس از هر استفاده: همان‌طور که پیش‌تر تأکید شد، هر بار استفاده (هرچند کوتاه) از کپسول پودری مساوی است با لزوم شارژ فوری آن پس از استفاده. چون حتی تخلیه جزئی نیز می‌تواند پودر را در دهانه کپسول مرطوب کرده و باعث چسبیدن یا کلوخه شدن آن شود و از طرفی فشار گاز را کاهش دهد. پس برای اطمینان، بعد از استفاده سریعاً به مرکز مجاز شارژ مراجعه کنید.

خلاصه: یک کپسول پودری خانگی یا اداری را در نظر بگیرید؛ شما باید ماهانه نگاهی به آن بیندازید، سالیانه شارژ کنید، و هر ۵ سال یک‌بار تست کامل انجام دهید (مگر اینکه طی این مدت استفاده شده باشد یا افت فشاری مشاهده کنید که در این صورت فوراً باید شارژ شود).

کپسول آتش‌نشانی فومی (آب و کف)

کپسول‌های فوم حاوی آب و کف مخصوص هستند و برای آتش‌سوزی مایعات قابل اشتعال (کلاس B) بسیار مؤثرند. در این کپسول‌ها، فوم بر روی سطح مایع در حال اشتعال را پوشانده و مانع رسیدن اکسیژن به آتش می‌شود. ویژگی این نوع کپسول آن است که ماده‌ی خاموش‌کننده یک محلول ترکیبی (آب + کنسانتره کف) است. زمان‌بندی شارژ کپسول فومی شامل نکات زیر است:

• بازرسی‌های منظم: مشابه سایر کپسول‌ها، چک کردن ماهانه فشارسنج و وضعیت ظاهری کپسول فومی ضروری است. اطمینان حاصل کنید که بدنه زنگ‌زده یا نشتی نداشته باشد و شیلنگ و نازل تمیز و بدون گرفتگی باشند.
• دوره شارژ معمول: بسیاری از منابع توصیه می‌کنند کپسول‌های فومی نیز حداقل سالی یک‌بار شارژ شوند. علت این است که آب موجود در کپسول ممکن است به مرور زمان تبخیر شده و غلظت محلول کف تغییر کند یا در برخی موارد با کاهش فشار مواجه شود. با این حال، اگر کپسول فومی در شرایط محیطی مطلوب (دمای معتدل، دور از نور مستقیم خورشید و بدون رطوبت زیاد) نگهداری شود و فشار آن ثابت بماند، ممکن است تا ۲ الی ۳ سال نیز بدون نیاز به شارژ مجدد کار کند. در هر صورت برای اطمینان، بازه‌های کوتاه‌تر (۱۲ ماهه) پیشنهاد می‌شوند مگر اینکه سازنده کپسول زمان مشخصی را روی برچسب ذکر کرده باشد.
• تست‌های دوره‌ای و هیدرواستاتیک: در مورد کپسول‌های فوم نیز انجام تست هیدرواستاتیک مخزن هر ۵ سال یک‌بار توصیه می‌شود (مشابه کپسول‌های آب و گاز و CO2) تا از ایمنی سیلندر اطمینان حاصل گردد. چرا که زنگ‌زدگی یا خوردگی داخلی ناشی از آب می‌تواند استحکام مخزن را تضعیف کند. همچنین بررسی شیلنگ، شیر و محفظه داخلی کپسول فومی باید هر چند سال انجام شود تا کف داخل مخزن رسوب نداده یا لخته نشده باشد.
• شارژ پس از استفاده: نکته مهم درباره کپسول‌های فومی این است که حتماً پس از هر بار استفاده باید شارژ شوند (حتی بیش از سایر انواع). چرا که ورود هوا به داخل محلول کف می‌تواند ظرف مدت کوتاهی باعث فساد محلول شود. پس اگر حتی اندکی از کپسول فومی را به‌کار بردید، دیگر روی باقی‌مانده آن حساب نکنید و آن را سریعاً برای شارژ مجدد ببرید. ضمن آنکه پس از هر بار استفاده، لازم است مخزن کاملاً تخلیه، شست‌وشو و خشک شود و محلول تازه جایگزین گردد.

خلاصه: کپسول فومی را نیز همچون پودری، سالانه یک‌بار شارژ کنید. هر ماه وضعیت آن را بررسی کنید و هر ۵ سال یک‌بار تست کامل مخزن و اجزا را انجام دهید. پس از هر بار استفاده نیز فوراً اقدام به شارژ مجدد نمایید.

نگاهی به سایر انواع کپسول‌ها (مختصر)

برای تکمیل بحث زمان‌بندی شارژ، اشاره‌ی کوتاهی هم به سایر انواع کپسول‌های آتش‌نشانی می‌کنیم:

• کپسول CO2 (گازی): این کپسول‌ها حاوی گاز دی‌اکسید کربن تحت فشار هستند و معمولا برای آتش‌های الکتریکی یا مایعات قابل اشتعال به‌کار می‌روند. از آنجا که ماده داخل آنها گازی شکل است، اگر سیلندر سالم و بدون نشتی باشد ممکن است تا چندین سال فشار خود را حفظ کند. برخی منابع حداکثر تا ۱۰ سال را برای شارژ مجدد CO2 ذکر کرده‌اند. با این وجود، بازرسی هر ۶ ماه یک‌بار برای این کپسول‌ها ضروری است و در عمل هر ۲ سال یک‌بار نیز برای شارژ مجدد توصیه می‌شود تا از آمادگی آن اطمینان حاصل گردد. همچنین وزن‌کشی دوره‌ای (مثلاً سالی یک‌بار) کمک می‌کند کاهش احتمالی محتوا مشخص شود. فراموش نکنید سیلندر‌های CO2 نیز باید هر ۵ سال یک‌بار تست هیدرواستاتیک شوند.
• کپسول آب و گاز: این نوع حاوی آب تحت فشار (معمولاً با هوای فشرده یا نیتروژن) است و برای آتش کلاس A (مواد جامد مثل چوب و کاغذ) کاربرد دارد. شارژ سالیانه برای آنها معمول است چون آب می‌تواند در طی زمان کمی تبخیر شود یا فشار هوا افت کند. در مناطق سرد، وجود ضدیخ در آنها مهم است و اگر ضدیخ دارند باید هر سال چک شود.
• کپسول هالوژنه (پاک): این کپسول‌ها که از گازهای پاک (مانند FM200 یا هالون جایگزین) استفاده می‌کنند به‌دلیل گران‌بودن ماده، شارژ مجددشان پرهزینه‌تر است. اما از نظر زمانی مشابه سایر کپسول‌ها نیازمند بازرسی‌های منظم و عموماً شارژ هر 1-2 سال یک‌بار (بسته به توصیه سازنده) هستند.
• انواع خاص و بزرگ: کپسول‌های چرخ‌دار بزرگ صنعتی یا سیلندرهای ثابت سیستم‌های اطفاء حریق ممکن است بازه‌های بازبینی کوتاه‌تری داشته باشند (مثلاً هر ۳ یا ۶ ماه) چون حجم بزرگتری ماده دارند و در محیط‌های پرخطر استفاده می‌شوند. همچنین معمولاً بعد از ۵ سال حتی در صورت عدم استفاده، یک بار سرویس و شارژ کامل روی آنها انجام می‌شود تا ماده خاموش‌کننده تازه‌سازی شود.

برای راحتی، جدول زیر زمان‌بندی پیشنهادی سرویس و شارژ چند نوع رایج کپسول را خلاصه کرده است:

توجه: موارد بالا توصیه‌های کلی هستند. ممکن است سازنده یا مراجع ایمنی محلی، دوره‌های متفاوتی را برای برخی کپسول‌ها تعیین کنند. همیشه به برچسب‌ها و دستورالعمل‌های همراه کپسول و قوانین سازمان آتش‌نشانی منطقه خود توجه کنید. هدف نهایی این است که کپسول شما هیچ‌گاه خالی یا کم‌فشار نباشد و در مواقع اضطراری بتواند حداکثر کارایی را داشته باشد.

نحوه شارژ (پر کردن مجدد) کپسول آتش‌نشانی

حال که با زمان‌های شارژ آشنا شدیم، سؤال مهم دیگر این است که شارژ کردن کپسول آتش‌نشانی چگونه انجام می‌شود؟ فرآیند شارژ مجدد، یک کار تخصصی است که باید توسط افراد آموزش‌دیده و با تجهیزات مناسب انجام شود. در این بخش مراحل کلی روش شارژ کپسول آتش‌نشانی را مرور می‌کنیم تا دید بهتری نسبت به این فرآیند پیدا کنید. حتی اگر قصد انجام شخصی آن را ندارید (که توصیه هم نمی‌شود)، آشنایی با این مراحل مفید است:

1. بازرسی اولیه و اطمینان از سلامت کپسول: پیش از هر چیز، تکنسین شارژ، کپسول را از نظر ظاهری کاملاً بررسی می‌کند. وجود هرگونه ترک، فرورفتگی، زنگ‌زدگی شدید یا آسیب به شیر و دسته، می‌تواند کپسول را غیرقابل شارژ کند. کپسول‌های آسیب‌دیده یا تاریخ‌گذشته ممکن است از رده خارج شوند. همچنین نوع کپسول شناسایی می‌شود تا ماده و روش شارژ متناسب با آن انتخاب گردد (پودری، CO2، فوم و …).
2. تخلیه کامل فشار و باقیمانده ماده خاموش‌کننده: اگر کپسول حاوی فشار یا ماده خاموش‌کننده‌ی باقیمانده است، ابتدا باید به طور ایمن تخلیه شود. این کار یا با تخلیه کنترل‌شده محتویات از طریق شیر انجام می‌شود یا با ابزار ویژه‌ای که گاز را خارج می‌کند. تخلیه کامل از آن جهت مهم است که بتوان کپسول را بدون خطر باز کرد.
3. باز کردن کپسول و تمیزکاری: در این مرحله شیر و درپوش کپسول با ابزار مخصوص باز می‌شود. سپس داخل سیلندر بررسی و در صورت لزوم تمیز می‌شود. برای کپسول‌های پودری، اگر پودر داخل کپسول کلوخه شده یا رطوبت گرفته باشد، کاملاً تخلیه و مخزن خشک می‌شود. برای کپسول‌های فوم نیز هرگونه باقیمانده محلول قبلی شسته و خشک می‌گردد تا محلول جدید با بقایای کهنه مخلوط نشود. تمیز و خشک بودن داخل کپسول اهمیت زیادی دارد تا ماده جدید دچار آلودگی یا چسبندگی نشود.
4. پر کردن با ماده خاموش‌کننده مناسب: پس از آماده‌سازی، نوبت به شارژ ماده جدید می‌رسد. نوع ماده شارژ دقیقاً باید مطابق با نوع کپسول و کلاس آتش مربوطه باشد؛ به عنوان نمونه: برای کپسول پودری مقدار معینی پودر خشک استاندارد داخل مخزن ریخته می‌شود (اغلب با کمک قیف و دستگاه لرزاننده، تا تمام فضای مخزن را پر کند). برای کپسول فوم، ترکیب مشخصی از آب و کنسانتره کف (معمولاً طبق درصد اعلام‌شده توسط سازنده) داخل سیلندر ریخته می‌شود. همچنین کپسول‌های آب و گاز فقط با آب و میزان معینی هوای فشرده پر می‌شوند. در مورد کپسول CO2، ماده شارژ همان گاز CO2 است که به‌صورت مایع تحت فشار درون سیلندر تزریق می‌شود. توجه به حجم و وزن دقیق ماده شارژ بسیار مهم است؛ هر کپسول ظرفیتی مشخص (مثلاً 6 کیلوگرم پودر یا 9 لیتر آب) دارد که باید رعایت شود.
5. تزریق گاز فشاردهنده و تنظیم فشار: در کپسول‌های پودر و فوم که عامل خاموش‌کننده به تنهایی توان خروج ندارد، پس از افزودن ماده اصلی، باید مخزن را تا فشار کاری استاندارد تزریق گاز کرد. معمولاً از نیتروژن یا هوای خشک برای ایجاد فشار استفاده می‌شود. مثلا یک کپسول پودر 6 کیلویی ممکن است تا حدود 12 اتمسفر با نیتروژن پر شود. این کار با اتصال کپسول به تجهیزات شارژ گاز صورت می‌گیرد که فشار را تا میزان مشخص‌شده بالا می‌برد. (در کپسول CO2 این مرحله مجزا انجام نمی‌شود چون خود CO2 تزریق‌شده فشار لازم را ایجاد می‌کند).
6. آزمایش نشت و کنترل کیفیت: پس از پر شدن کپسول و تنظیم فشار، تکنسین کلیه اتصالات، شیر و بدنه را از نظر نشت گاز یا مایع چک می‌کند. معمولاً از محلول آب و صابون روی اتصالات استفاده می‌شود تا اگر حبابی تشکیل شد نشان‌دهنده نشت باشد. همچنین گیج فشار کپسول کنترل می‌شود که در محدوده سبز (فشار مطلوب) قرار داشته باشد. در صورت لزوم، مجدداً فشار تنظیم یا قطعه معیوب تعویض می‌شود.
7. بستن کپسول و نصب پلمب: وقتی از سالم بودن عملیات شارژ اطمینان حاصل شد، شیر و درپوش کپسول محکم بسته می‌شود. سپس یک سیم پلمب و مهر جدید روی ضامن کپسول نصب می‌گردد تا مشخص باشد کپسول دست‌نخورده و آماده به کار است. پلمب باید به شکلی باشد که در زمان نیاز به راحتی با ضربه یا فشار دست شکسته شود و ضامن آزاد گردد. وجود پلمب جدید نشانه‌ای است که کپسول پس از شارژ باز نشده و کسی از آن استفاده نکرده است.
8. برچسب‌گذاری و ثبت اطلاعات شارژ: یک مرحله مهم در پایان کار، درج اطلاعات شارژ روی کپسول است. معمولاً تکنسین یک برچسب یا کارت مخصوص روی بدنه کپسول نصب می‌کند که تاریخ شارژ فعلی، نوع ماده شارژ‌شده، فشار تنظیم‌شده و نام شرکت یا فرد مسئول شارژ روی آن نوشته شده است. این اطلاعات کمک می‌کند دفعه بعدی بدانید چه زمانی باید شارژ مجدد انجام شود و سوابق سرویس کپسول مشخص باشد. (برای سازمان‌ها و شرکت‌ها، علاوه بر برچسب، این اطلاعات در دفترچه‌ای نیز ثبت می‌شود).
9. تست عملکرد نهایی: برخی مراکز پس از شارژ، یک تست سریع از عملکرد کپسول می‌گیرند (مثلاً چک کردن پاشش لحظه‌ای یا اطمینان از باز شدن صحیح شیر) تا مطمئن شوند همه چیز درست کار می‌کند. البته این تست نباید باعث تخلیه قابل توجه محتویات شود و صرفاً جهت اطمینان از آماده به کار بودن کپسول است.
10. تحویل به مشتری با آموزش: در نهایت کپسول شارژ‌شده تحویل صاحب آن می‌شود. یک مرکز مجاز معمولاً در این مرحله توضیحاتی به مشتری می‌دهد؛ مثلاً نشان می‌دهد عقربه باید کجا باشد، چه مواردی را ماهانه کنترل کند و تاریخ تقریبی شارژ بعدی را یادآوری می‌کند. همچنین قبض یا گواهی شارژ هم ممکن است ارائه شود.

نکته: تمامی مراحل بالا باید در محیط ایمن و توسط افراد متخصص انجام شود. شارژ کپسول نباید در معرض منابع حرارتی، جرقه یا سیگار صورت گیرد. فرد انجام‌دهنده باید تجهیزات حفاظتی (دستکش، عینک ایمنی و غیره) داشته باشد و با روش‌های اطفاء حریق آشنایی کامل داشته باشد. به هیچ وجه توصیه نمی‌شود که افراد بدون آموزش دست به شارژ کپسول بزنند؛ این کار علاوه بر خطرناک بودن (به دلیل فشار بالا)، ممکن است در صورت انجام نادرست، کپسول را معیوب کرده و کارایی آن را از بین ببرد.

نکات ایمنی و فنی هنگام شارژ کپسول آتش‌نشانی

در کنار مراحل فنی، رعایت یک‌سری نکات ایمنی و کیفیتی در زمان شارژ مجدد کپسول‌های آتش‌نشانی الزامی است. برخی از مهم‌ترین نکاتی که تکنسین‌های مجرب مد نظر قرار می‌دهند عبارتند از:

• کنترل سالم بودن کپسول قبل از شارژ: همان‌طور که گفته شد، ابتدا باید اطمینان حاصل شود که کپسول از نظر فیزیکی سالم است. کپسول آسیب‌دیده نباید شارژ شود. مثلاً کپسولی که بدنه آن دچار ضربه شدید شده یا علائم زنگ‌زدگی عمیق دارد، ممکن است تحت فشار ترکیده و بسیار خطرناک باشد.
• استفاده از ماده خاموش‌کننده مناسب: نوع ماده‌ای که برای شارژ استفاده می‌شود باید دقیقاً مطابق نوع و کلاس کپسول باشد. استفاده از ماده نامناسب (مثلاً ریختن پودر خشک در کپسول CO2 یا بالعکس) می‌تواند کپسول را بلااستفاده کند و هنگام آتش‌سوزی کار نکند. همچنین از مواد با کیفیت و دارای تأییدیه استاندارد استفاده شود؛ مواد نامرغوب ممکن است کارایی لازم را نداشته باشند.
• استفاده از تجهیزات استاندارد: دستگاه‌های شارژ (اعم از پمپ‌ها، کمپرسورها، ترازوها و فشارسنج‌ها) باید کالیبره‌شده و استاندارد باشند. این تجهیزات میزان ماده و فشار را به‌درستی تنظیم می‌کنند. هرگونه اشتباه در اندازه‌گیری (مثلاً زیاد پُر کردن یا کم پُر کردن) می‌تواند تبعات خطرناک داشته باشد؛ پر کردن بیش از ظرفیت استاندارد ممکن است به انفجار یا ترکیدن کپسول منجر شود، و از طرف دیگر شارژ ناکافی هم به عدم عملکرد صحیح در زمان نیاز ختم خواهد شد.
• محیط امن و تهویه مناسب: عمل شارژ باید در محیطی با تهویه کافی و دور از منابع آتش‌زا انجام شود. زیرا ممکن است مقدار کمی از گازها یا مواد قابل اشتعال در حین کار متصاعد شود. داشتن کپسول آب یا تجهیزات ایمنی در محل شارژ نیز جهت احتیاط توصیه می‌شود.
• دقت در آب‌بندی و عدم نشتی: پس از شارژ، تمامی واشرها، اورینگ‌ها و اتصالات باید بازبینی شوند تا نشتی نداشته باشند. یک نشتی کوچک می‌تواند ظرف چند هفته کل فشار کپسول را تخلیه کند. بنابراین تکنسین معمولاً واشرهای کهنه را تعویض و اتصالات را محکم می‌کند و با روش‌های مختلف (مثلاً تست کف صابون) عدم نشتی را تضمین می‌کند.
• برچسب زدن و پلمب کردن: حتماً باید پلمب جدید بر روی کپسول نصب شود و تاریخ شارژ بعدی روی برچسب درج شود. عدم وجود پلمب یا برچسب تاریخ می‌تواند نشان‌دهنده‌ی عدم اعتبار شارژ باشد. این برچسب برای بازرسان ایمنی نیز مهم است تا سریع بتوانند آخرین تاریخ سرویس را متوجه شوند.
• دور از دسترس کودکان: پس از شارژ و تحویل کپسول، مطمئن شوید که کپسول در محل مناسب نصب یا نگهداری شود؛ جایی که هم به‌راحتی در دسترس باشد و هم از دست‌کاری غیرمجاز (مثلاً بازی کودکان) دور بماند. بسیاری از تخلیه‌های ناخواسته کپسول‌ها به دلیل شیطنت یا کنجکاوی افراد رخ می‌دهد که می‌توان با آموزش و قرار دادن کپسول در ارتفاع مناسب، از آن جلوگیری کرد.

با رعایت این نکات، فرآیند شارژ کپسول آتش‌نشانی با ایمنی کامل انجام خواهد شد و کپسول شارژ‌شده از هر نظر آماده‌ی اطفاء حریق در مواقع اضطراری خواهد بود.

نتیجه‌گیری

کپسول‌های آتش‌نشانی زمانی نقش نجات‌بخش خود را ایفا می‌کنند که همواره آماده و پُر باشند. غفلت از شارژ به‌موقع این تجهیزات می‌تواند به معنای نداشتن هیچ تجهیزی در هنگام بروز آتش‌سوزی باشد. توصیه می‌شود یک برنامه زمان‌بندی برای بازبینی و شارژ کپسول‌های خود تنظیم کنید؛ مثلاً یادآور سالیانه برای سرویس دوره‌ای و بازدیدهای ماهانه یا شش‌ماهه. این برنامه را بسته به شرایط محل زندگی یا کار خود (دما، رطوبت، نوع خطرات آتش‌سوزی) تنظیم نمایید. به خاطر داشته باشید که شارژ کپسول آتش‌نشانی را حتماً به مراکز و افراد مجرب بسپارید. هزینه‌ی این کار در برابر اطمینانی که از عملکرد صحیح کپسول به دست می‌آورید بسیار ناچیز است. با ترکیب دانش تخصصی و نگارش دوستانه در این مقاله سعی کردیم هم نکات فنی برای متخصصان و هم توصیه‌های کاربردی برای عموم را ارائه کنیم. امیدواریم با به‌کارگیری این نکات، ایمنی محل زندگی و کار خود را در برابر حریق به حداکثر برسانید. همواره پیشگیری و آمادگی، کلید مقابله موفق با حوادث ناگوار است.