حریق در صنایع پرخطر – از پالایشگاه‌های نفت و گاز گرفته تا کارخانجات شیمیایی و حتی بیمارستان‌ها – همواره تهدیدی جدی برای ایمنی و سرمایه‌های مادی و انسانی است. تجهیزات اطفای حریق استاندارد و باکیفیت نخستین سد دفاعی در برابر گسترش آتش‌سوزی هستند. در میان این تجهیزات، کپسول‌های آتش‌نشانی پودری به دلیل کارایی بالا و سهولت استفاده، نقشی حیاتی دارند. اما انتخاب نوع پودر مناسب بسیار حائز اهمیت است؛ پودر شیمیایی ABC (چندمنظوره) و پودر BC (معمولی) هر کدام قابلیت‌ها و محدودیت‌های خود را دارند. در این مقاله، با نگاهی علمی و براساس استانداردهای معتبر (مانند استاندارد NFPA و EN) به بررسی تفاوت‌های کلیدی این دو نوع پودر پرداخته و کاربرد هر یک در صنایع مختلف را تبیین می‌کنیم. همچنین شرکت ایمن‌تاش سپاهان – تولیدکننده پیشرو مواد شیمیایی اطفاء حریق با برند سپیکو – و محصولات استاندارد آن را معرفی خواهیم کرد تا با اطمینان بیشتری دست به انتخاب بزنید.

بررسی تخصصی پودرهای ABC و BC

در کپسول‌های پودری، ماده خاموش‌کننده به صورت ذرات بسیار ریز شیمیایی است که با فشار گاز بیرون پاشیده می‌شود. پودرهای BC معمولاً پایه بی‌کربنات دارند، در حالی که پودر ABC پایه فسفات آمونیوم دارد. ترکیب شیمیایی متفاوت، مکانیزم عملکرد و دامنه کاربرد این دو را متمایز می‌کند.

• پودر BC (بی‌کربنات) – این گروه از پودرها معمولاً از بی‌کربنات سدیم (جوش‌شیرین) یا بی‌کربنات پتاسیم (معروف به پودر Purple-K) تشکیل شده‌اند. هر دو ترکیب غیرسمی و دوستدار محیط زیست هستند و به صورت پودر بلوری تولید می‌شوند. بی‌کربنات‌ها با حرارت دیدن تجزیه آندوترمیک انجام می‌دهند و گاز دی‌اکسید کربن (CO₂) آزاد می‌کنند که به خنک‌سازی و خفه کردن آتش کمک می‌کند. پودر BC ویژه حریق‌های کلاس B و C طراحی شده است (یعنی مایعات قابل اشتعال و گازها) و روی آتش مواد جامد معمولی (کلاس A) تأثیر کافی ندارد. در واقع بی‌کربنات سدیم یا پتاسیم برخلاف پودر ABC، هنگام گرما دیدن لایه‌ای محافظ روی سوخت جامد ایجاد نمی‌کنند و بنابراین نمی‌توانند از برگشت آتش در مواد جامد جلوگیری کنند. پودرهای BC، خصوصاً نوع سدیمی، ارزان‌تر بوده و در خاموش‌کننده‌های عمومی و آموزشی کاربرد دارند اما قدرت خاموش‌کنندگی و ماندگاری کمتری نسبت به انواع پیشرفته‌تر دارند. نوع پتاسیمی (Purple-K) قدرت اطفایی بالاتری نسبت به سدیمی دارد و در استاندارد NFPA10 نیز توصیه شده است، با این حال قیمت آن بیشتر بوده و بیشتر در صنایع خاص (مانند آتش‌نشانی فرودگاهی) به‌کار می‌رود.
• پودر ABC (مونوآمونیوم فسفات) – این پودر چندمنظوره از مونو آمونیوم فسفات (MAP) تشکیل شده که برای اطفای آتش‌های کلاس A (جامدات معمولی)، B (مایعات قابل اشتعال) و C (الکتریکی/گازی) به کار می‌رود. پودر ABC به دلیل فرمولاسیون ویژه خود، هنگام برخورد با حرارت حدود ۱۸۰–۲۰۰ درجه سانتی‌گراد ذوب می‌شود و یک لایه چسبنده روی سطح ماده در حال سوختن تشکیل می‌دهد. این لایه با پوشاندن سوخت، آن را از اکسیژن هوا ایزوله کرده و از برگشت مجدد آتش جلوگیری می‌کند. علاوه بر خفه کردن آتش، مواد حاصل از تجزیه حرارتی مونوآمونیوم فسفات (مانند گاز آمونیاک) گرمای آتش را به سرعت جذب کرده و به سرد شدن منطقه حریق کمک می‌کنند. بدین ترتیب پودر ABC اثر خاموش‌کنندگی سریع‌تر و قدرت خنک‌کنندگی بیشتری نسبت به پودر BC از خود نشان می‌دهد. این مزیت خصوصاً در آتش‌های کلاس B (مایعات) موجب اطفای سریع‌تر و کاهش احتمال شعله‌ور شدن مجدد می‌شود. از نظر ترکیب، پودر ABC کمتر رطوبت جذب می‌کند و در نتیجه نسبت به پودرهای BC مقاومت بیشتری در برابر کلوخه‌شدن دارد. افزودنی‌هایی مانند سیلیکون روغنی نیز به فرمول پودرهای باکیفیت ABC اضافه می‌شود تا خاصیت ضد‌رطوبت و ضدکلوخه تقویت گردد. پودر ABC هم مانند BC غیرسمی و سازگار با محیط زیست است. رنگ ظاهری این پودر معمولاً زرد کمرنگ بوده و پس از خاموش کردن آتش لایه‌ای جامد از خود بر جای می‌گذارد که باید پاکسازی شود.

استانداردها و ایمنی الکتریکی: هر دو نوع پودر عایق الکتریسیته هستند و برای استفاده در حریق‌های الکتریکی کلاس C ایمن‌اند (طبق استاندارد ملی ایران ۳۴۳۴ حداقل تا ولتاژ ۵ کیلوولت). در واقع تا زمانی که فاصله ایمنی رعایت شود، می‌توان از خاموش‌کننده‌های پودری روی تجهیزات برقدار استفاده کرد بدون آنکه جریان برق از پودر عبور کند. این ویژگی در لحظات اولیه آتش‌سوزی الکتریکی که امکان قطع جریان برق نیست بسیار حیاتی است. با این حال، باید توجه داشت که پسماند پودرها ممکن است به تجهیزات آسیب برساند. ترکیب اسیدی مونوآمونیوم فسفات می‌تواند در صورت باقی ماندن روی مدارات الکترونیکی خوردگی ایجاد کند و بی‌کربنات‌ها نیز به‌ویژه در حضور رطوبت خاصیت خورندگی خفیف دارند. بنابراین پس از اطفای حریق با هر نوع پودر، باید باقی‌مانده آن کاملاً تمیز گردد (به‌خصوص پودر ABC که در صورت ترکیب با آب حالت خمیری و خورنده پیدا می‌کند).

درصد خلوص و استاندارد کیفیت: بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره ۳۴۳۴، حداقل خلوص مونوآمونیوم فسفات در پودرهای ABC باید ۷۰٪ باشد. بسیاری از تولیدکنندگان معتبر (از جمله ایمن‌تاش سپاهان) برای کاربردهای صنعتی درصد خلوص بالاتری (مثلاً ۹۰٪) را عرضه می‌کنند تا کارایی اطفاء حریق حداکثری تضمین شود. در مقابل، پودرهای BC نیز می‌بایست از مواد باکیفیت (بی‌کربنات خالص به همراه ضدکلوخه و افزودنی‌های مجاز) تهیه شوند. کیفیت پودر تأثیر مستقیم بر رتبه خاموش‌کنندگی کپسول دارد – به‌طوری‌که یک کپسول ۶ کیلویی با پودر ABC خالص ممکن است دارای رتبه مثلاً 4A:80B:C باشد، در حالی که همان کپسول با پودر BC تنها رتبه 80B:C خواهد داشت (فاقد رتبه A). بنابراین برای پوشش همه مخاطرات و دستیابی به بالاترین کارایی، پودر ABC چندمنظوره انتخاب برتری به شمار می‌رود.

موارد کاربرد در صنایع مختلف

هر یک از این پودرها بسته به نوع حریق‌های محتمل در یک محیط صنعتی یا ساختمانی، کاربرد ویژه خود را دارند. در ادامه برخی از صنایع و محیط‌های مهم و انتخاب مناسب پودر برای آن‌ها آمده است:

• صنایع نفت، گاز و پتروشیمی: در تأسیسات نفت و گاز به دلیل وجود حجم بالای مایعات قابل اشتعال (کلاس B) و گازهای اشتعال‌پذیر (کلاس C)، پودر BC – خصوصاً نوع Purple-K – به دلیل قدرت خاموش‌کنندگی سریع برای آتش‌های مایع، بسیار کاربرد دارد. واحدهای فرآیندی پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی اغلب به کپسول‌های بزرگ چرخ‌دار BC (مثلاً ۲۵ یا ۵۰ کیلویی) و نیز سیستم‌های اطفای خودکار Dry Chemical مجهز می‌شوند که در آن‌ها پودر بی‌کربنات با سرعت زیاد روی آتش پاشیده می‌شود. با این حال، در ساختمان‌ها و انبارهای این صنایع که امکان حریق مواد جامد (پالت‌های چوبی، کابل‌ها، سازه‌های فلزی پوشش‌دار) نیز وجود دارد، استفاده از کپسول‌های چندمنظوره ABC ضروری است تا تمام کلاس‌های آتش احتمالی پوشش داده شود. به طور خلاصه، در صنایع نفت و گاز معمولاً ترکیبی از هر دو نوع خاموش‌کننده به‌کار گرفته می‌شود: BC برای واحدهای فرآیندی و مخازن سوخت، ABC برای ساختمان‌های اداری و پشتیبانی.
• صنایع شیمیایی و کارخانجات صنعتی: کارگاه‌های رنگ، رزین و مواد شیمیایی قابل اشتعال نیز با خطر عمده حریق‌های مایع روبه‌رو هستند. اگر مواد جامد زیادی در محیط نیست، شاید کارفرما ترجیح دهد از کپسول‌های BC استفاده کند که قیمت پایین‌تری دارند. اما به طور کلی توصیه ایمنی آن است که حتی در این اماکن نیز تعدادی خاموش‌کننده ABC در دسترس باشد تا در صورت سرایت آتش به بسته‌بندی‌ها، قفسه‌ها یا ساختمان، آمادگی اطفای کلاس A وجود داشته باشد. صنایع فلزی (ذوب و ریخته‌گری) که با فلزات قابل اشتعال سروکار دارند از حوزه این بحث خارج‌اند و نیاز به پودرهای ویژه کلاس D دارند؛ ولی در بخش‌های عمومی همین صنایع (انبارها، تأسیسات برقی و…) نیز همان منطق انتخاب ABC یا BC براساس نوع سوخت‌های قابل اشتعال به‌کار می‌رود.
• انبارها و مراکز لجستیک: در انبار کالاهای عمومی که انواع مواد (کاغذ، چوب، منسوجات، پلاستیک و احتمالاً مواد شیمیایی) نگهداری می‌شود، همواره خطر ترکیبی از کلاس‌های آتش وجود دارد. لذا خاموش‌کننده ABC بهترین و ایمن‌ترین انتخاب است زیرا می‌تواند هم آتش جامدات (مانند کارتن‌ها و پالت‌ها) را خاموش کند و هم آتش مایعات اشتعال‌پذیر احتمالی (مثلاً مواد نفتی در انبار) را. پودر BC در چنین مکان‌هایی توصیه نمی‌شود چون در برابر مواد جامد بی‌اثر است و استفاده از آن ریسک برگشت آتش را افزایش می‌دهد.
• مراکز اداری، تجاری و مسکونی: در ساختمان‌های اداری و مجتمع‌های تجاری یا مسکونی، تنوع مواد قابل اشتعال (مبلمان چوبی، کاغذ، پرده‌ها، تجهیزات الکتریکی و…) ایجاب می‌کند که فقط کپسول‌های ABC چندمنظوره استفاده شود. به همین دلیل امروزه تقریباً تمام کپسول‌های پودر و گاز موجود در ساختمان‌ها از نوع ABC است. هرچند حریق‌های الکتریکی (کلاس C) و مایعات قابل اشتعال (مانند نشت گاز یا بنزین خودرو در پارکینگ) نیز محتمل است، پودر ABC توان پوشش همه این موارد را دارد. از سوی دیگر، استفاده از پودر BC در ساختمان‌ها می‌تواند گمراه‌کننده و خطرناک باشد؛ ممکن است افراد عادی متوجه محدودیت آن نشده و مثلاً سعی کنند آتش‌سوزی یک مبل یا کتابخانه را با کپسول BC خاموش کنند که عملاً ناکارآمد خواهد بود. بنابراین برای ایمنی مراکز غیرصنعتی، همواره پودر ABC توصیه می‌شود.
• فرودگاه‌ها و آتش‌نشانی شهری: در خودروهای آتش‌نشانی فرودگاهی معمولاً ترکیبی از فوم‌های شیمیایی (AFFF) و پودر BC (پتاسیمی) به کار می‌رود تا حریق هواپیما (سوخت جت) به سرعت مهار شود. پودر Purple-K با قدرت بالا در خاموش کردن آتش سوخت، جزء استاندارد تجهیزات آتش‌نشانی بسیاری از فرودگاه‌های جهان است. با این حال، در داخل ساختمان‌های فرودگاه (ترمینال‌ها، انبار چمدان، دفاتر) از کپسول‌های ABC استفاده می‌شود. در آتش‌نشانی شهری نیز معمولاً خودروهای عملیاتی مجهز به مخازن پودر خشک چندمنظوره هستند که برای اطفای سریع آتش خودروها، پست‌های برق و حوادث مشابه به کار می‌رود. به طور کلی، آتش‌نشانان حرفه‌ای بسته به نوع حریق از هر دو پودر بهره می‌گیرند: BC برای حریق‌های شیمیایی و سوختی سنگین، ABC برای حریق‌های ترکیبی و گسترده.

جدول مقایسه فنی پودر ABC و پودر BC

برای مرور سریع تفاوت‌های مطرح‌شده، جدول زیر مقایسه‌ای بین مشخصات و عملکرد پودرهای ABC و BC ارائه می‌کند:

چک‌لیست ایمنی و نگهداری کپسول‌های پودری

استفاده موثر از خاموش‌کننده‌های پودری ABC یا BC مستلزم نگهداری صحیح و بازرسی‌های منظم آن‌ها است. در زیر یک چک‌لیست دوره‌ای برای اطمینان از آماده‌به‌کار بودن این تجهیزات حیاتی آورده شده است:

• بازرسی ماهانه ظاهری: هر ماه یک بار وضعیت کپسول را بررسی کنید. فشارسنج (گیج) باید در محدوده سبز باشد. از سالم بودن پلمب و پین اطمینان حاصل کنید. بدنه‌ی کپسول را از نظر زنگ‌زدگی، فرورفتگی یا نشتی بازبینی کنید. همچنین مطمئن شوید شیلنگ و نازل گرفتگی یا ترک نداشته باشد و اتصالات شل نباشند.
• جابه‌جا کردن و تکان دادن کپسول: برای جلوگیری از رسوب و کلوخه‌شدن پودر درون سیلندر، کپسول را ماهیانه یک بار برعکس کرده و به آرامی تکان دهید. این کار باعث می‌شود پودر داخل سیلندر جابجا شده و از به‌هم‌چسبیدن ذرات در اثر سکون و رطوبت احتمالی جلوگیری شود. (برخی کپسول‌ها دارای ضربه‌گیر مخصوصی در کف هستند که با وارونه کردن، توده‌شدن پودر را می‌شکند).
• نگهداری در شرایط مناسب: کپسول‌های پودری را در محل خشک و خنک و دور از نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. گرمای شدید می‌تواند فشار داخل کپسول را بالا ببرد و رطوبت محیط نیز باعث فاسد شدن پودر می‌شود. همچنین از نصب کپسول در نزدیکی دستگاه‌های حرارت‌زا یا در فضای باز بدون محافظ خودداری کنید تا عمر مفید آن افزایش یابد. در محیط‌های خورنده (مثلاً کارگاه‌های شیمیایی با بخارات اسیدی) حتماً کپسول داخل کاور یا جعبه محافظ قرار گیرد تا بدنه آسیب نبیند.
• بازرسی شش‌ماهه/سالیانه توسط متخصص: هر ۶ ماه یک‌بار و نیز سالیانه یک سرویس کامل توسط شرکت‌های مجاز آتش‌نشانی انجام شود. در بازرسی شش‌ماهه معمولاً کپسول را به صورت آزمایشی روی یک حریق کنترل‌شده یا دستگاه تست، تخلیه می‌کنند تا از پاشش صحیح پودر اطمینان حاصل شود. اگر بیش از ۱۰٪ وزن کپسول نسبت به زمان شارژ کم شده باشد، نشانه نشت یا تخلیه‌ی مخفی است و باید کپسول فوراً شارژ مجدد شود. هر چند سال یک‌بار (طبق دستورالعمل سازنده یا استاندارد ملی) نیز کپسول باید تست هیدرواستاتیک شود تا استحکام سیلندر و سلامت آن تأیید گردد.
• اقدام پس از هر بار استفاده: کپسول پودر پس از هر بار استفاده (هرچند جزئی) حتماً باید شارژ مجدد شود. حتی اگر مقدار زیادی از پودر باقی مانده، نفوذ هوای مرطوب به داخل سیلندر می‌تواند در مدت کوتاهی پودر باقیمانده را خراب کند و فشار گاز محرک را نیز کاهش دهد. همچنین باقی‌مانده پودر روی قطعات و سطوح محیط را سریعاً جمع‌آوری و پاک کنید. برای این کار ابتدا با جاروب یا جاروبرقی ذرات خشک را بردارید و سپس سطح را با پارچه مرطوب (حاوی محلول آب و جوش‌شیرین برای پودرهای اسیدی ABC یا آب و سرکه ملایم برای پودرهای BC) تمیز کنید. توجه: هرگز مستقیماً روی پودر خاموش‌کننده آب نریزید، زیرا پودر مخصوصاً نوع ABC تبدیل به خمیر چسبندهٔ خورنده می‌شود که پاکسازی آن دشوارتر است.
• آموزش و آماده‌باش: نهایتاً اطمینان حاصل کنید که تیم ایمنی یا کارکنان مسئول، نحوه صحیح استفاده از کپسول (روش PASS: کشیدن پین، گرفتن نازل، فشار دسته و جاروکردن روی آتش) را تمرین کرده باشند. داشتن دستورالعمل مصور کنار کپسول و علامت‌گذاری محل نصب آن از نکات مهمی است که در بحران، واکنش سریع و مناسب را امکان‌پذیر می‌کند. همچنین برنامه منظمی برای بازآموزی سالیانه کارکنان در زمینه اطفای اولیه حریق داشته باشید تا آمادگی همیشه حفظ شود.

چرا ایمن‌تاش سپاهان (سپیکو) را انتخاب کنیم؟

شرکت ایمن‌تاش سپاهان با برند شناخته‌شده سپیکو (CPCO) یکی از پیشگامان صنعت ایمنی و اطفای حریق در ایران است. دلایل متعددی وجود دارد که پودرهای آتش‌نشانی ABC و BC این شرکت، انتخاب اول مدیران ایمنی در صنایع بزرگ کشور بوده‌اند:

• تجربه و دانش فنی: ایمن‌تاش سپاهان در سال ۱۳۶۷ تأسیس شده و بیش از چهار دهه تجربه در تولید مواد شیمیایی اطفاء حریق دارد. این شرکت در همان سال‌های ابتدایی با تولید پودر خاموش‌کننده و فوم آتش‌نشانی با ظرفیت بالا، کشور را از واردات این مواد بی‌نیاز کرد. چنین سابقه طولانی، تضمین‌کننده دانش فنی عمیق و فرمولاسیون‌های بهینه‌شده برای شرایط اقلیمی و صنعتی ایران است.
• کیفیت استاندارد و آزمون‌شده: تمامی محصولات سپیکو مطابق با استانداردهای ملی ایران (نظیر ISIRI 3434 برای پودرها) و استانداردهای بین‌المللی مرتبط تولید می‌شوند. این شرکت دارای گواهینامه‌های معتبر کیفیت (ISO و سایر تأییدیه‌های مرتبط) بوده و روی هر بچ تولید، آزمایش‌های دقیق آزمایشگاهی انجام می‌دهد. به عنوان مثال، پودر ABC سپیکو دارای خلوص بالای مونوآمونیوم فسفات (تا ۹۰٪) و افزودنی‌های پیشرفته ضد‌رطوبت است که در آزمایش‌های عملکردی رتبه اطفای بالاتر از حد استاندارد را کسب کرده است. همچنین نارسانایی الکتریکی پودرها در آزمایشگاه‌های ایمن‌تاش به مراتب فراتر از حد الزام استاندارد (۵۰ کیلوولت به بالا) اندازه‌گیری شده که ایمنی کامل در حوادث الکتریکی را تضمین می‌کند. هر کپسول تولیدی با پودر سپیکو قبل از عرضه از نظر فشار، میزان تخلیه (حداقل ۸۵٪) و یکنواختی پاشش بازبینی می‌شود تا در لحظه نیاز، بدون نقص عمل کند.
• سابقه همکاری با صنایع بزرگ: اعتماد صنایع برتر کشور به محصولات ایمن‌تاش سپاهان، نشان‌دهنده کیفیت و کارایی این محصولات است. این شرکت تأمین‌کننده فوم و پودر اطفای حریق برای ده‌ها پروژه ملی در حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاه‌ها، فرودگاه‌ها و صنایع فولاد بوده است. حضور نام سپیکو در کنار نام شرکت‌های بزرگی چون پالایشگاه‌های نفت اصفهان، تهران و پتروشیمی‌های متعدد، حاصل سال‌ها عملکرد موفق در میدان عمل است. وقتی معتبرترین صنایع که ایمنی آن‌ها حیاتی است چنین اعتماد گسترده‌ای نشان داده‌اند، شما نیز می‌توانید با خیال آسوده به این محصولات تکیه کنید.
• تنوع محصولات و خدمات پشتیبانی: سبد محصولات ایمن‌تاش سپاهان طیف کاملی از مواد اطفای حریق را دربرمی‌گیرد – از انواع فوم‌های آتش‌نشانی (شیمیایی و پروتئینی) تا پودرهای خشک در کلاس‌های BC، ABC و حتی پودرهای مخصوص فلزات (کلاس D) و پودرهای تمرینی. این بدان معناست که برای هر نوع مخاطره آتش‌سوزی در هر صنعتی، راه‌حل تخصصی توسط این شرکت عرضه شده است. علاوه بر محصول، خدمات مشاوره فنی، آموزش کاربری و گارانتی محصولات بخشی از تعهد ایمن‌تاش به مشتریان است. تیم مجرب این شرکت در انتخاب نوع خاموش‌کننده مناسب، طراحی سیستم‌های اطفای حریق و انجام تست‌های دوره‌ای همراه شما خواهد بود.

در مجموع، انتخاب پودرهای آتش‌نشانی ABC و BC تولید داخل با برند معتبری چون سپیکو، ضمن حمایت از تولید ملی، مزیتی بزرگ از نظر اطمینان از اصالت کالا، خدمات پس از فروش، تأمین به‌موقع و قیمت رقابتی به همراه دارد. ایمن‌تاش سپاهان با شعار “کیفیت برتر، ایمنی پایدار” همواره کوشیده است که آخرین فناوری‌های دنیا را در محصولات خود به کار گیرد و سهمی موثر در ارتقای ایمنی صنایع کشور داشته باشد.

نتیجه‌گیری

انتخاب بین پودر ABC و BC، به ماهیت خطرات آتش‌سوزی در محیط کاری شما بستگی دارد. پودر ABC به دلیل پوشش همه‌جانبه کلاس‌های حریق و قدرت خاموش‌کنندگی بالاتر، انتخابی مطمئن برای اکثر کاربردها به شمار می‌آید – به ویژه در فضاهایی که انواع مواد قابل اشتعال وجود دارد یا اولویت با حداکثر ایمنی است. از سوی دیگر پودر BC در شرایطی کاربرد دارد که آتش‌سوزی‌های احتمالی محدود به مایعات و گازها بوده و ملاحظات اقتصادی یا نیاز به سرعت اطفای اولیه بسیار بالا (مثلاً در آتش سوخت مایع) مدنظر باشد. در هر صورت، مهم است که تجهیزات اطفای حریق شما دارای استانداردهای لازم و کیفیت مناسب باشند؛ یک کپسول آتش‌نشانی نامرغوب می‌تواند در لحظه بحرانی عمل نکند و خسارات جبران‌ناپذیری به بار آورد. با درنظرگرفتن مطالب این مقاله و مشورت با کارشناسان ایمنی، می‌توانید ترکیب مناسبی از خاموش‌کننده‌های پودری را برای سازمان یا صنعت خود برگزینید تا در مواقع اضطراری، سریع‌ترین و موثرترین پاسخ به حریق را داشته باشید. ایمن‌تاش سپاهان (سپیکو) نیز به عنوان همراه مطمئن شما در این مسیر، آماده ارائه محصولات و خدمات تخصصی مرتبط با اطفای حریق است. در ادامه به چند پرسش متداول در این زمینه پاسخ می‌دهیم:

سوالات متداول (FAQ)

سوال ۱: از نظر قیمت، پودر ABC گران‌تر است یا پودر BC؟
به طور کلی پودرهای BC (به ویژه نوع پایه بی‌کربنات سدیم) ارزان‌تر از پودرهای ABC هستند، زیرا ترکیب شیمیایی آن‌ها ساده‌تر بوده و محدود به کاربردهای خاص‌تر است. بسیاری از کپسول‌های پودری ارزان‌قیمت موجود در بازار که صرفاً برای آتش مایعات و گازها طراحی شده‌اند، حاوی پودر BC سدیمی هستند. در مقابل، پودر ABC به خاطر چندمنظوره بودن و فرمول پیچیده‌تر (دارای ترکیبات فسفاته با افزودنی‌های ویژه)، قیمت بالاتری دارد. البته اختلاف قیمت در وزن‌های کم (مثلاً کپسول ۶ کیلویی) چندان زیاد نیست و با توجه به مزیت‌های ABC از نظر پوشش انواع حریق، ارزش سرمایه‌گذاری را دارد. شایان ذکر است نوع خاصی از پودر BC یعنی Purple-K (بی‌کربنات پتاسیم) قیمت بالایی داشته و حتی از پودر ABC هم گران‌تر است، چون قدرت خاموش‌کنندگی بسیار بالایی برای حریق مایعات دارد. این نوع بیشتر در صنایع بزرگ (مانند واحدهای آتش‌نشانی صنعتی و فرودگاهی) استفاده می‌شود. بنابراین در جمع‌بندی، اگر بودجه محدودی دارید و محیط شما فقط با مایعات قابل اشتعال سروکار دارد، BC گزینه اقتصادی‌تری است؛ در غیر اینصورت ABC انتخاب بهتری محسوب می‌شود. برای اطلاع از قیمت دقیق و به‌روز هر یک نیز می‌توانید با واحد فروش ایمن‌تاش سپاهان تماس بگیرید که با توجه به وزن کپسول و نوع پودر، قیمت رقابتی و مناسبی ارائه می‌دهد.

سوال ۲: آیا پودر آتش‌نشانی هم تاریخ انقضا دارد و هر چند وقت یک‌بار باید تعویض شود؟
مواد پودر خشک آتش‌نشانی برخلاف برخی فوم‌های آتش‌نشانی تاریخ انقضای مشخص به آن معنا ندارند، اما این به شرط نگهداری صحیح و انجام سرویس‌های دوره‌ای است. در عمل، توصیه می‌شود هر ۵ سال یک‌بار کپسول پودر و گاز را به طور کامل تخلیه و با پودر تازه شارژ کنید (حتی اگر استفاده نشده باشد) تا از توده‌شدن یا فاسد شدن احتمالی پودر جلوگیری شود. همان‌طور که در بخش چک‌لیست ذکر شد، باید هر ماه کپسول را بررسی و تکان دهید و هر سال نیز توسط متخصصین آزمون شود. نشانه‌هایی مانند کلوخه‌شدن پودر (احساس توده سفت داخل سیلندر هنگام تکان دادن) یا کاهش فشار روی درجه، هشدار می‌دهد که محتویات کپسول کارایی اولیه را از دست داده است. اگر تاریخ آخرین شارژ کپسول مربوط به بیش از ۵ سال پیش است، حتی در صورت سالم بودن ظاهری، بهتر است برای شارژ مجدد اقدام کنید. به علاوه، کپسول پس از هر بار استفاده (حتی جزئی) باید حتماً دوباره پر شود. برخی منابع فنی ذکر می‌کنند که به‌طور دوره‌ای باید درصد خلوص و عملکرد پودر داخل کپسول در آزمایشگاه بررسی شود؛ این امر بیشتر در صنایع حساس انجام می‌گیرد که کپسول‌ها را تحت شرایط کنترل‌شده تست می‌کنند تا مطمئن شوند پودر هنوز مطابق استاندارد عمل می‌کند. خلاصه اینکه: بازرسی و نگهداری مداوم مهم‌تر از یک تاریخ انقضای از پیش تعیین‌شده است. در صورت نگهداری در شرایط مناسب و سرویس منظم، پودر خاموش‌کننده می‌تواند سال‌ها بدون افت عملکرد باقی بماند، اما کوتاهی در این موارد ممکن است حتی در کمتر از ۵ سال آن را بلااستفاده کند.

سوال ۳: آیا پودر ABC یا BC با تجهیزات مختلف اطفای حریق و محیط‌های گوناگون سازگار است؟
بله، به طور کلی هر دو نوع پودر برای استفاده در انواع خاموش‌کننده‌های دستی پودر و گاز (اعم از کپسول‌های تحت فشار دائم یا کپسول‌های کارتریجی) طراحی شده‌اند و از این نظر تفاوتی ندارند. اما نکاتی در زمینه سازگاری وجود دارد: اول اینکه نباید یک کپسول که روی آن کلاس ABC درج شده با پودر BC شارژ شود (یا برعکس)، زیرا برچسب و استانداردهای عملکرد آن دیگر معتبر نخواهند بود. هر کپسول باید با همان نوع پودر توصیه‌شده توسط کارخانه پر شود تا در زمان استفاده مطابق کلاس‌های تعیین‌شده عمل کند. از منظر سازگاری با تجهیزات محافظت از حریق اتوماتیک، پودرهای خشک عمدتاً در سیستم‌های دستی و نیمه‌خودکار کاربرد دارند و در شبکه‌های لوله‌کشی ثابت (مانند اسپرینکلر) استفاده نمی‌شوند؛ چون احتمال کلوخه شدن و گرفتگی وجود دارد. برای محیط‌های بسیار بزرگ یا ویژه (مانند آشیانه هواپیما، سکوهای دریایی نفتی)، سیستم‌های اطفای ترکیبی به کار می‌رود که پودر خشک را همراه گاز فشاردهنده از نازل‌های خاصی تخلیه می‌کنند – در این سیستم‌ها معمولاً از پودر BC پتاسیمی استفاده می‌شود که قدرت بالاتری در گستره وسیع دارد. از نظر سازگاری با محیط و سطوح: همان‌طور که گفته شد، پسماند پودر ABC به دلیل خاصیت اسیدی می‌تواند به سطوح فلزی، بردهای الکترونیکی و ماشین‌آلات حساس آسیب برساند، لذا در اتاق‌های سرور، مراکز داده یا تجهیزاتی که حضور گرد و غبار خورنده مشکل‌ساز است ممکن است انتخاب اول نباشد (در چنین جاهایی معمولاً از گاز CO₂ یا FM200 استفاده می‌شود). با این وجود، در فضاهای اداری عادی، پودر ABC بهترین گزینه است و می‌توان با رعایت نکات نظافت پس از اطفا، اثرات آن را مدیریت کرد. پودر BC کمی سازگارتر با تجهیزات الکترونیکی تلقی می‌شود زیرا خوردگی کمتری دارد و تمیز کردن آن آسان‌تر است؛ به همین دلیل در برخی آزمایشگاه‌ها یا اتاق‌های تجهیزات ممکن است کپسول BC نصب شود تا در صورت حریق الکتریکی، خسارت ثانویه کمتری به دستگاه‌ها وارد گردد. در مجموع، هر دو پودر در محیط‌های باز و بسته قابل استفاده‌اند (بر خلاف گاز CO₂ که در فضای بسته خطر خفگی دارد) و دمای کاری آن‌ها عموماً وسیع است (معمولاً از -۲۰°C تا +۵۰°C). فقط باید توجه داشت در محیط‌های بسیار مرطوب یا محیط‌های با لرزش مداوم، احتمال کاهش عمر مفید پودر به دلیل کلوخه‌شدن یا نشست وجود دارد و باید سرویس‌ها با فواصل کوتاه‌تر انجام شود. با انتخاب صحیح نوع پودر بر اساس کلاس حریق و رعایت دستورالعمل‌های ذکر‌شده، می‌توان اطمینان داشت که کپسول پودری شما با محیط کاریتان سازگار بوده و هنگام نیاز عملکرد مطلوبی خواهد داشت.